{"id":744,"date":"2023-05-24T18:27:09","date_gmt":"2023-05-24T17:27:09","guid":{"rendered":"https:\/\/visittregaron.cymru\/hanes-y-dref\/"},"modified":"2023-05-25T10:50:26","modified_gmt":"2023-05-25T09:50:26","slug":"hanes-y-dref","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/visittregaron.cymru\/cy\/hanes-y-dref\/","title":{"rendered":"Hanes y Dref"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tregaron &#8211; Tref farchnad fechan sy\u2019n swatio wrth droed Mynyddoedd Cambria, rhwng y mynyddoedd a Bae Ceredigion. Yn wir gellid cyfeirio ato fel diffeithwch olaf Cymru, gyda\u2019i dirlun fynyddig a\u2019i awyr dywyll, ddramatig yn atyniad poblogaidd iawn i\u2019r ymwelydd heddiw. Enwyd y dre ar \u00f4l Nawdd Sant yr Eglwys leol sef Sant Caron a fu farw yn 219 AD. Tregaron yw\u2019r unig dref yng Ngheredigion na sefydlwyd yn rhan o gastell neu aneddle milwrol. Yn 1292 derbyniodd y farchnad Siarter Brenhinol. Mae\u2019r farchnad yn ffynnu  heddiw gan denu ffermwyr o bell ac agos. Enillodd y dref enw da am ei marchnadoedd enwog a roedd Bwlch Abergwesyn yn lwybr naturiol i\u2019r porthmyn yrru eu anifeiliaid i farchnadoedd Llundain. Sefydlwyd un o\u2019r banciau cyntaf yn y Sir yn Nhregaron, sef Banc y Ddafad Ddu. &#13;\nTregaron hefyd oedd lle geni Thomas Jones neu Twm Sion Cati a gyfeiriwyd ato fel y \u2018Robin Hood\u2019 i\u2019r Cymry.  Saif cerflun  enwog arall  ar y Sgwar sef Henry Richard a ddaeth yn Aelod Seneddol dros Merthyr Tudfil. Roedd yn ddyn blaenllaw yn sefydlu Cynghrair y Cenhedloedd, a adawenir heddiw fel y Cenhedloedd Unedig. &#13;\n<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><p><strong>1017-19 <\/strong>\u2013 Dyddiad bras Eglwys y Plwyf cyntaf<br\/><strong>1188 <\/strong>\u2013 Archesgob Baldwin a Gerald Cambrensis yn teithio trwy Tregaron are eu ffordd i Ystrad Fflur<br\/><strong>1292<\/strong> \u2013 Derbyniodd Tregaron siarter gan Edward I i gynnal marchnad wythnosol<br\/><strong>1536-8<\/strong> \u2013 Ymweliad John Leland<br\/><strong>1609<\/strong> \u2013 Cyhoeddwyd ewyllys Twm Sion Cati, Fountain Gate.<br\/><strong>1653<\/strong> \u2013 Dechreuwyd Llyfr Gwyn Caron, cofrestr felwm Eglwys y Plwyf.<br\/><strong>1744 <\/strong>\u2013 Pregethodd William Williams o dan y goeden dderwen yn \u2018Tanrallt\u2019<br\/><strong>1774<\/strong> \u2013 Adeiladwyd Capel Bwpchgwynt<br\/><strong>1805 <\/strong>\u2013 Adfer Eglwys Sant Caron<br\/><strong>1812 <\/strong>\u2013 Ganwyd Henry Richard yn \u2018Ty Gwyn\u2019.<br\/>&lt;&#13;\n<strong>1841 <\/strong>\u2013 Chwalwyd y tollborth yn ystod Terfysgoedd Beca.<br\/><strong>1848<\/strong> \u2013 Claddwyd eliffant o \u2018Batty\u2019s Touring Menagery\u2019 tu ol I\u2019r Talbot<br\/><strong>1855<\/strong> \u2013 Agorwyd y Swyddfa Bost<br\/><strong>1859<\/strong> \u2013 Sefydlwyd yr Ysgol Brydeinig<br\/><strong>1866<\/strong> \u2013 Agorwyd Rheilffordd Manchester and Milford<br\/><strong>1864<\/strong> \u2013 Sefydlu Cymdeithas y Cwch Gwenyn (cymdeithas gyfeillgar)<br\/><strong>1873<\/strong> \u2013 Agorwyd yr Ysgol Genedlaethol<br\/><strong>1876<\/strong> \u2013 Cofnod cyntaf o Eisteddfod yn cael ei chynnal yn Nhregaron<br\/><strong>1879 <\/strong>\u2013 Ailadeiladwyd corff yr Eglwys ar ffurf Gothig<br\/><strong>1888<\/strong> \u2013 Bu farw Henry Richard AS<br\/><strong>1890 <\/strong>\u2013 Sefydlwyd Band Pres Tregaron<br\/><strong>1893<\/strong> \u2013 Dadorchuddio cerflun Henry Richard<br\/><strong>1897<\/strong> \u2013 Agor Ysgol Sir Tregaron<br\/><strong>1913<\/strong> \u2013 Agor Ysgol Gynradd Newydd<br\/><strong>1918 <\/strong>\u2013 Arwerthiant Ystad Sunnyhill mewn ocsiwn 3 diwrnod.<br\/><strong>1920\u2019s<\/strong> \u2013 Gwyddonwr o\u2019r Almaen yn archwilio am nwy ar Gors Caron<br\/><strong>1949<\/strong> \u2013 Sefydlwyd Clwb Ffermwyr Ifanc Tregaron<br\/><strong>1960\u2019s<\/strong> \u2013 Daeth Tregaron yn gyrchfan poblogaidd ar gyfer gwyliau merlota<br\/><strong>1966 <\/strong>\u2013 Y tren olaf yn teithio drwy Tregaron yn dilyn bwyell Dr Beeching<br\/><strong>1966<\/strong> \u2013 Cynhaliwyd yr Wyl Cerdd Dant<br\/><strong>1976<\/strong> &#8211; Tregaron yn cyrraedd y tudallennau blaen gyda\u2019r newyddion am \u2018Operation Julie\u2019 a\u2019r ffatri LSD.<br\/><strong>1999<\/strong> \u2013 Tregaron twins with Plouvien in Brittany<br\/><strong>2000<\/strong> \u2013 Agorwyd Canolfan Treftadaeth Tregaron (Amgueddfa a Chanolfan y Barcud)<br\/><strong>2022<\/strong> \u2013 Croesawu Eisteddfod Genedlaethol Cymru i Dregaron <\/p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tregaron &#8211; Tref farchnad fechan sy\u2019n swatio wrth droed Mynyddoedd Cambria, rhwng y mynyddoedd a Bae Ceredigion. Yn wir gellid cyfeirio ato fel diffeithwch olaf Cymru, gyda\u2019i dirlun fynyddig a\u2019i awyr dywyll, ddramatig yn atyniad poblogaidd iawn i\u2019r ymwelydd heddiw. Enwyd y dre ar \u00f4l Nawdd Sant yr Eglwys leol sef Sant Caron a fu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"class_list":["post-744","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/visittregaron.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/744","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/visittregaron.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/visittregaron.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/visittregaron.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/visittregaron.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=744"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/visittregaron.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/744\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/visittregaron.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=744"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}